نهج البلاغه و شروح آن از آنجا كه منشآت اختيار شدهء امام على ( ع ) در سه بخش نهج البلاغه ، در مراتب و درجات اعلاى بلاغت و دور از ادراك فهم بسيارى از طبقات بود ، از اين رو تعليق و تحشيه ، شرح و تفسير و ترجمهء آن به ساير زبانها ضرورت يافت . پس از آن گروهى از علما و دانشمندان مسلمان از عرب و عجم ، شيعه و سنّى ، هر كدام به ميزان وسع و جهد خود به اين وظيفهء مهمّ قيام كردند . در اين ميان گروهى به شرح و تعليق تمامى اين كتاب پرداختند ، عدهّ‌اى به شرح مشكلات آن و گروهى به شرح خطبه‌ها يا نامه‌ها يا كلمات قصار ، يا شرح منتخبى از هر سه قسم و يا ترجمهء تمام يا بخشى از آن به زبانى ديگر پرداختند به گونه‌اى كه مجموع اين كتابها و رساله‌ها در ترجمه و شرح نهج البلاغه بالغ بر صد عنوان گرديد . ( 1 ) محدّث نورى در مستدرك الوسائل ( 2 ) ، شيخ آقا بزرگ تهرانى در الذريعة ( 3 ) ، سيّد اعجاز حسين در كشف الحجب ( 4 ) ، عبد العزيز جواهر الكلام در فهرست معارف ( 5 ) ، ابن يوسف در فهرست سپهسالار ( 6 ) ، ملّا على واعظ تبريزى در وقايع الأيّام و سيّد هبة الدين شهرستانى ، هر كدام از اين بزرگان ، تعدادى از شروح نهج البلاغه را نام برده‌اند . در اينجا به منظور فراهم آمدن امكان تطبيق ويژگى شرح منهاج الولاية عبد الباقى صوفى تبريزى با ويژگيهاى شروح ديگر ، برخى از آن شروح معتبر و مشهور را به اشارت مرور مى كنيم : نهج البلاغه و برخى از شروح عربى آن 1 - شرح امام وبرى ، احمد بن محمّد الوبرى از علماى قرن 6 ق . و معاصر بيهقى اين شرح نخستين شرحى است كه بر نهج البلاغه نگاشته شده و اختصاص به

--> ( 1 ) علاّمه امينى در كتاب الغدير بالغ بر 70 شرح و عبد الزهراء خطيب حسينى در كتاب مصادر نهج البلاغه و أسانيده حدود 190 شرح از شروح نهج البلاغه را نام مى برد . ( 2 ) ج 3 ، ص 513 ( 3 ) ج 14 ، ص 113 ( 4 ) ج 3 ، ص 513 ( 5 ) ج 14 ، ص 113 ( 6 ) ج 2 ، ص 124